ตลาดมี โรงงานพร้อม แต่หัวมันไม่พอ: ทีดีอาร์ไอชี้ต้นตอวิกฤตมันสำปะหลังไทย

สรุป

• ทีดีอาร์ไอระบุผลผลิตมันสำปะหลังไทยลดจากราว 30-33 ล้านตัน ก่อนการระบาดของโรคใบด่าง เหลือราว 23 ล้านตัน ในฤดู 2568/69
• พื้นที่เก็บเกี่ยวหดจากราว 9 ล้านไร่ เหลือ 7.6 ล้านไร่
• ผลสำรวจภาคอุตสาหกรรมปี 2565 ประเมินพื้นที่ติดโรคใบด่างราว 3 ล้านไร่ หรือ ร้อยละ 30-33 ของพื้นที่เก็บเกี่ยว ขณะที่ตัวเลขทางการเดือน ส.ค. 2566 ระบุเพียง 61,300 ไร่
• โรงแป้งในโคราชเดินเครื่องเฉลี่ย น้อยกว่าร้อยละ 50 ของกำลังการผลิต (สมาคมภาคอีสาน 24 ส.ค. 2569)
• ข้อเสนอหลักคือ เร่งขยายท่อนพันธุ์ต้านโรค และสร้างขีดความสามารถวิจัยพันธุ์แบบถาวร แทนการแก้ปัญหาเฉพาะหน้า

ปัญหาไม่ได้อยู่ที่ปลายน้ำ

สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) เผยแพร่บทวิเคราะห์เมื่อวันที่ 18 สิงหาคม 2569 โดยคณะผู้เขียนประกอบด้วย วิโรจน์ ณ ระนอง ผู้อำนวยการวิจัย พร้อมด้วย วุฒิพงษ์ ตันยุทธ และ พิชรี กรุณายาวงศ์

ข้อสรุปหลักคือ อุตสาหกรรมมันสำปะหลังไทยมีโรงงานแปรรูปที่แข็งแรงและมีตลาดต่างประเทศอยู่แล้ว แต่ติดขัดที่วัตถุดิบไม่พอ คณะผู้เขียนอธิบายว่าฐานวัตถุดิบ งานวิจัย กลไกราคา กฎระเบียบ และอุตสาหกรรมปลายน้ำ ต่างเคลื่อนที่ด้วยความเร็วไม่เท่ากัน

ตัวเลขผลผลิตที่ต่างกัน อ่านอย่างไร

ช่วงนี้มีตัวเลขผลผลิตหลายชุดเผยแพร่พร้อมกัน และแต่ละชุดพูดถึงคนละฤดู จึงไม่ขัดแย้งกันอย่างที่เห็น

สองชุดแรกอ้างถึงฤดูเดียวกันแต่ประเมินคนละวิธีและคนละเวลา ส่วนชุดที่สามเป็นการคาดการณ์ฤดูถัดไปซึ่งยังไม่เริ่มเก็บเกี่ยว

สศก. ระบุเพิ่มเติมว่าปี 2569 มีพื้นที่เก็บเกี่ยว 7.882 ล้านไร่ ผลผลิตต่อไร่ 3,068 กิโลกรัม ลดลงจากปี 2568 ร้อยละ 7.28 และร้อยละ 3.19 ตามลำดับ

โรคใบด่างกับช่องว่างของตัวเลข

ประเด็นที่บทวิเคราะห์ชี้ชัดคือความห่างระหว่างการประเมินความเสียหายจากโรคใบด่างสองชุด ผลสำรวจภาคอุตสาหกรรมปี 2565 ประเมินไว้ราว 3 ล้านไร่ หรือ 0.48 ล้านเฮกตาร์ ส่วนรายงานทางการเดือนสิงหาคม 2566 ระบุ 61,300 ไร่

ช่องว่างระดับนี้มีผลต่อการจัดสรรงบประมาณและการวางมาตรการ เพราะขนาดของปัญหาที่รับรู้ต่างกันมาก

ผลที่เห็นในโรงงาน

ด้านโรงงาน สมาคมโรงงานผู้ผลิตมันสำปะหลัง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ระบุในตารางราคาวันที่ 24 สิงหาคม 2569 ว่ากำลังการผลิตเฉลี่ยของโรงแป้งในจังหวัดนครราชสีมาอยู่ในระดับน้อยกว่าร้อยละ 50

ตัวเลขนี้สอดคล้องกับข้อสังเกตของทีดีอาร์ไอที่ว่ากำลังการแปรรูปไม่ใช่ข้อจำกัด

ข้อเสนอ 4 ข้อ

1. ระยะสั้น เร่งขยายและกระจายท่อนพันธุ์ที่ต้านทานโรคใบด่าง
2. ระยะยาว สร้างขีดความสามารถด้านการพัฒนาพันธุ์แบบถาวร แทนการตั้งรับเป็นครั้งคราวเมื่อเกิดการระบาด
3. บริหารการค้าชายแดนด้วยกลไกนำเข้าที่ยืดหยุ่น ปรับปริมาณตามผลผลิตในประเทศ สต๊อก และความต้องการของอุตสาหกรรม
4. วางยุทธศาสตร์ที่เชื่อมการจัดการโรค งานวิจัย ห่วงโซ่อุปทาน และนวัตกรรมปลายน้ำเข้าด้วยกัน

ผู้ซื้อที่ต้องการเข้าใจว่าคุณภาพหัวมันส่งผลต่อสเปกแป้งอย่างไร ดูได้ที่หน้า ผลิตภัณฑ์

ที่มา / Sources:

• TDRI, Markets Exist, Factories Are Ready, but Cassava Roots Are in Short Supply: Thailand’s Cassava Challenges, 18 ส.ค. 2569 - https://tdri.or.th/en/2026/08/protecting-thailands-cassava-edge/
• สำนักงานเศรษฐกิจการเกษตร (สศก.), สรุปภาวะการผลิต การตลาด และราคาในประเทศ สัปดาห์ 3-9 ส.ค. 2569 - https://www.opsmoac.go.th/chonburi-warning-files-481591791959
• สมาคมโรงงานผู้ผลิตมันสำปะหลัง ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ (NETTA), ตารางราคา 24 ส.ค. 2569 - https://www.nettathai.org/